Albania

  • SALWATORIANIE 
  • INFORMACJE O KRAJU 

Obecność Salwatorianów w Albanii rozpoczęła się po upadku komunizmu, niewolącego ten kraj przez blisko 50 lat, w roku 1994, kiedy to w okolice stolicy, Tirany, do małego miasteczka Bilaj przybyły salwatoriańskie siostry misjonarki.

Wierząc w możliwość obecności na Bałkanach także męskiej gałęzi zgromadzenia oraz przekonany o konieczności takiej posługi, generał Salwatorianów, ks. Andrzej Urbański SDS, wcześniejszy wieloletni misjonarz w Tanzanii, namawiał współbraci, by podjęli się tego wyzwania.

Wśród tych, którzy zaczęli wyobrażać sobie możliwość pracy w tym niełatwym obszarze, znalazł się ówczesny kleryk, ks. Dariusz Nowak SDS. W roku 1995 spotkał w Rzymie księdza generała, tuż po jego powrocie z Albanii. Ten wielki misjonarz zdołał go namówić. Kl. Darek zdecydował się podczas przerwy wakacyjnej odwiedzić Albanię, by bliżej przyjrzeć się potrzebom tamtejszego Kościoła. Do pierwszego wyjazdu doszło podczas Wielkiego Tygodnia i Wielkanocy 1996r. Dwutygodniowy pobyt w tym kraju, wystarczył mu, by przekonać się, jak bardzo miejscowym ludziom potrzebna jest Ewangelia. Podczas tego wyjazdu zdecydował się zmienić swoje dotychczasowe plany przyszłej kapłańskiej posługi (które dotyczyły pracy z ludźmi „z marginesu” w Polsce). Zapragnął wrócić do Albanii i podjąć trud misyjny. Podczas kolejnych wakacji ponownie, jako diakon, na miesiąc udał się do Albanii.

Zaczął uczyć się niełatwego języka albańskiego oraz zorganizował przyjazd do Polski Artana Seli, młodego chłopaka z parafii Bilaj, by przez rok był jego prywatnym nauczycielem. Artan po roku sam zdecydował się zostać salwatorianinem; dziś jest proboszczem jednej z dwóch salwatoriańskich parafii na północy kraju, w miejscowości Jubicë, koło Kopliku.

Przed święceniami dk Darek napisał podanie o wyjazd na misje do tego kraju. Mimo napiętej sytuacji w Albanii, która stawiała ten wyjazd pod znakiem zapytania (był to rok 1997, na Bałkanach pełen niepokojów, chaosu, anarchii i przemocy), pierwszy dekret skierował go właśnie do Bilaj, gdzie podjął się obowiązków proboszcza parafii Bilaj.

Później dołączyli do niego kolejni współbracia. Z czasem otwarto także drugą placówkę, na północy kraju. Po dziś dzień pracę w Albanii podjęło łącznie 10 salwatorianów. Na chwilę obecną trzech z nich (jeden Albańczyk i dwóch Polaków) pełni posługę w dwóch wspomnianych parafiach: w Bilaj i Jubicë. Ponadto od prawie trzech lat salwatoriańską posługą objęta jest także parafia w Muo, koło Kotoru w Czarnogórze, gdzie funkcję proboszcza i kustosza znajdującego się tam sanktuarium bł. Gracjana pełni pionier bałkańskich misji salwatoriańskich, ks. Dariusz Nowak SDS.

Albania (alb. Shqipëria) leży w zachodniej części Półwyspu Bałkańskiego, nad Morzem Adriatyckim na północy i nad Morzem Jońskim w swej południowej części. Od Włoch oddziela ją cieśnina Otranto o szerokości 72 km. Stolicą jest Tirana, największe miasto w kraju. Inne większe ośrodki to: Durrës, Szkodra, Elbasan, Vlora oraz Korcza. Albania administracyjnie podzielona jest na 12 obwodów. Od północy kraj sąsiaduje z Czarnogórą i Kosowem, od zachodu z Macedonią, a od południa z Grecją.

Albania jest republiką. Funkcję prezydenta od czerwca 2012 roku pełni Bujar Nishani.

Nazwa Albania ma źródła w kulturze grecko-rzymskiej, natomiast oryginalna, albańska nazwa Shqipëria pochodzi od słowa shqipoj, czyli mówić w sposób zwięzły, jasny, konkretny.

Środowisko przyrodnicze

Albania zajmuje powierzchnię 28 748 km². Cechują ją duże kontrasty krajobrazu, bowiem deniwelacje wynoszą ponad 2000 m. Jest to zdecydowanie górzysty kraj – aż 75 % kraju zajmują obszary górzyste. Góry Albanii stanowią przedłużenie bałkańskiego systemu Gór Dynarskich. Na północy położone są Góry Północnoalbańskie, zwane także Alpami Albańskimi, o dzikim, krasowym charakterze. Najwyższy w Albanii masyw Korabi jest częścią Gór Środkowoalbańskich. Góruje tam szczyt Golemi Korab liczący 2 764 m n.p.m. Na południu kraju znajdują się natomiast góry Epiru Albańskiego, które charakteryzują się, podobnie jak góry na północy, rzeźbą krasową. Obszary o wysokości poniżej 200 m n.p.m. stanowią mniej niż 25 % powierzchni. Jest to głównie teren Niziny Albańskiej, rozciągający się wzdłuż wybrzeża Morza Adriatyckiego. W południowej części wybrzeża (wybrzeże Morza Jońskiego), w miejscu gdzie do morza schodzą strome zbocza Albańskiego Epiru, rozciąga się skalista Riwiera Albańska.

Klimat Albanii jest podzwrotnikowy śródziemnomorski, a różnice wynikają ze wzrostu kontynentalizmu w kierunku wschodnim i wpływu rzeźby terenu. Średnie temperatury stycznia wynoszą od 4-10 stopni na zachodzie do ok. 0 stopni na wschodzie. W górach temperatury są oczywiście nieco niższe. W lipcu średnia krajowa temperatura wynosi około 25 stopni. Opady pojawiają się głównie w zimowym półroczu, co jest typowe dla strefy śródziemnomorskiej. W południowej części kraju latem często pojawiają się susze. Średnia suma opadów od 600 do 2000 mm w górach. Występuje niezbyt miąższa pokrywa śnieżna, choć zdarzają się intensywne opady śniegu, nie tylko w górach.

Sieć hydrograficzna jest dobrze rozwinięta, bogate są także zasoby wód podziemnych. Rzeki spływają równoleżnikowo z gór w kierunku Mórz Adriatyckiego i Egejskiego. Największe rzeki to Drin (na północy kraju), Seman i Vjosa (na południu). Miłośnicy kajakarstwa bardzo cenią sobie rzeki Szalę, Kir, Ossum i Devoll. Cechują je czyste wody i wyjątkowo cenne krajobrazowo formy przełomów. Atrakcję stanowią także trzy duże jeziora – przy granicy z Czarnogórą Jezioro Szkoderskie (największe jezioro na Bałkanach), na granicy z Macedonią –  Jezioro Ochrydzkie oraz na granicy z Macedonią i Grecją – Jezioro Prespa.

Występuje fauna i flora typowa dla rejonów śródziemnomorskich. Znaczny wpływ człowieka na roślinność związany był z osuszeniem obszarów podmokłych przez wprowadzenie tam eukaliptusów. Sadzi się tam drzewka oliwne, cytrusowe, latorośle, figowce, kasztanowce (kasztany jadalne). Lasy zostały w znacznym stopniu zniszczone przez człowieka. Największe kompleksy naturalnych siedlisk leśnych znajdują się w Alpach Albańskich. Dominują lasy dębowe z grabem, w wyższych górskich partiach pojawia się roślinność typu alpejskiego. Fauna jest stosunkowo bogata w gatunki. Z ciekawszych należy wymienić żółwie, zamieszkujące regiony nadmorskie.

Historia i ludność

W epoce żelaza północny zachód Bałkanów zamieszkiwany był przez plemiona Ilirów. VII i VI w. to okres kolonizacji greckiej, której zawdzięcza się powstanie wielu dzisiejszych miast, w tym Durrës (greckie Epidamnos). W okresie panowania Filipa II Macedońskiego ziemie te znajdowały się częściowo pod wpływem Macedonii, a wyniku podboju Macedonii przez Rzymian, stały się rzymską prowincją. Przez kraj przebiegała główna droga prowadząca z Rzymu do Salonik. Do czasów dzisiejszych po Ilirach przetrwały ruiny we Vlorze, Korczy, Gijrokastrze. Po 395 roku i podziale cesarstwa rzymskiego na zachodnie i wschodnie, obszar Albanii znalazł się w granicach cesarstwa wschodniorzymskiego. Na przełomie VI i VII w. w zachodniej części Bałkanów pojawili się Słowianie. Pierwsze feudalne państwo albańskie powstało w XII w., a w XIV w. obszary Albanii stały się celem podboju Turcji. Miało miejsce wówczas powstanie, na czele którego stanął książę Jerzy Kastriota-Skanderberg, obecnie uważany za bohatera narodowego. Powstanie jednak upadło i rozpoczął się okres panowania tureckiego, z którym związana była silna islamizacja i regres kulturalny. Od XIX w. zaczęły się w Albańczykach budzić nastroje niepodległościowe (ruchy zbrojne Rilindja). W XX w. status Albanii jako państwa ulegał wielokrotnym zmianom. Ważnym momentem było ogłoszenie republiki w 1946 r. z dyktatorem Enverem Hodżą na czele. Prowadzona polityka izolacjonizmu odcięła od świata socjalistyczną Albania, która stała się niedorozwinięta w wszystkich praktycznie dziedzinach życia. Stała się ona ponadto pierwszym ateistycznym państwem świata. Hodża zmarł w 1985 roku i od tego momentu zaznaczać się zaczęła odwilż w polityce.

Albania liczy 3,2 mln mieszkańców. Cechą charakterystyczną społeczeństwa jest silna emigracja od lat 90., przede wszystkim do Włoch i Grecji. Albańczycy stanowią ok. 80% społeczeństwa. Największą mniejszość narodową stanowią Arumuni, licząc około 7,5% (romańskojęzyczna ludność Bałkan), Grecy – ponad 3%, Romowie – około 2,7%, a ponadto Serbowie, Macedończycy, Gorani (muzułmańscy Słowianie, wywodzący się z rejonu Kosowa) i Czarnogórcy.

Język albański prawdopodobnie pochodzi od starożytnego języka iliryjskiego, jest więc niepodobny do żadnego ze współczesnych europejskich języków. Inna z teorii mówi o wspólnych korzeniach z językiem rumuńskim. Na terenie kraju wyróżnia się dwa dialekty. Na północy dominuje gegijski, natomiast na południu – toskijski. Najstarszy zapis w języku albańskim pochodzi z 1462 r.

Religia

Przez lata Albania była krajem ateistycznym. Zamknięte od 1967 r. świątynie zostały ponownie otwarte w roku 1990. W Albanii dominują muzułmanie (ok. 84%), prawosławni stanowią około 9%, a katolicy około 6%.  Większe skupiska katolików znajdują się raczej w północnej i  północno-zachodniej części kraju. Polscy neoketechumeni pojawili się w Albanii jeszcze w czasie reżimu Hodży w 1983 r., natomiast pierwsi polscy księża pojawili się tam w 1996 roku (franciszkanie).

Kultura

Kultura albańska ma cechy charakterystyczne dla społeczeństw całego półwyspu. Tradycyjnymi instrumentami muzyki ludowej są çifteli – dwustronna mandolina i gërnetë – rodzaj klarnetu. Często jako typowy utwór z gatunku ludowej muzyki albańskiej podaje się kołysankę, wykonywaną solo przed kobietę.

Kuchnia albańska jest w zasadzie typowo bałkańska. Do najpopularniejszych potraw należą: byrek (często z rodzajem jogurtu, zwanego kosem), baklava – pochodzące z Turcji ciasto, przyrządzane na święta i Nowy Rok, potrawy mięsne, zwłaszcza z baraniny, a ponadto różne rodzaje sera (djathë).

Ciekawy jest fakt, że Albania jest krajem z największą liczba dni wolnych od pracy w Europie. Jest to jedyny kraj, gdzie obchodzi się wspólnie święta trzech religii.

Nieodłącznym elementem krajobrazu Albanii są betonowe bunkry, zawdzięczane Enverowi Hodży i jego paranoicznemu lękowi inwazji. Szacuje się, że liczba bunkrów przekracza 600 tysięcy. Obecnie obserwuje się tendencję do rozbioru znajdujących się na prywatnych polach obiektów.