Węgry

[tab_item title=”SALWATORIANIE”]

Początki zainteresowania Ojca Franciszka Jordana Węgrami sięgają 1889 roku. Jednak to rok 1895 można uważać za początek obecności salwatorianów na Węgrzech. Wtedy to na polecenie Ojca Jordana trzech współbraci pochodzących z ziem polskich przyjechało do Temesvár (Timişoara), nowoczesnego miasta węgierskiego, należącego do Monarchii Austro–Węgierskiej. Na przedmieściach tego wielokulturowego i wielonarodowego miasta salwatorianie osiedli w roku 1898, zakładając dom zakonny i budując kościół. Rozwój wspólnoty zakonnej został zahamowany przez I wojnę światową.

Po wojnie, na podstawie traktatu pokojowego, Węgry utraciły 2/3 swego terytorium. Miasto Temesvár zostało włączone do Rumunii. Wspólnota salwatorianów, licząca wtedy 30 członków służyła nadal Kościołowi i rozwijała się, choć już nie w granicach Węgier.

Sto lat po założeniu pierwszego domu zakonnego salwatorianów na Węgrzech powstała, teraz już w nowych granicach, nowa wspólnota, którą zapoczątkowali salwatorianie przybyli z Polski.

W latach 90-tych ubiegłego wieku seminarium salwatoriańskie w Bagnie przeżywało rozkwit. Duża liczba kleryków i braci dawała możliwość odpowiedzi na wezwanie Kościoła, aby wesprzeć wiernych w byłych krajach socjalistycznych, gdzie po latach prześladowań i braku wolności religijnej liczba zakonników i księży bardzo zmalała, a wspólnoty kościelne wołały o pomoc. Na fali tej pełnej wyzwań i zarazem możliwości sytuacji salwatorianie w 1998 roku założyli najpierw swoją placówkę w miejscowości Sződliget, niedaleko Vác, na północ od Budapesztu, a w rok później w Galgahévíz, na wschód od stolicy. Następnie w miejscowościach Sződ i Csörög zaczęli prowadzić działalność duszpasterską a w mieście Gyula na południu Węgier rozpoczęli pracę wychowawczo–katechetyczną w założonej przez diecezję w Segedynie Katolickiej Akademii Piłkarskiej. Od 2005 roku Fundacja Węgierska prowadzi formację zakonną w języku węgierskim dla kandydatów i młodych współbraci pochodzących z terenu Węgier jak również z Rumunii.

/-/ Ks. Stanisław Starostka SDS

[/tab_item]

[tab_item title=”INFORMACJE O KRAJU”]

Węgry (węg. Magyarország; oficjalna nazwa od 1 stycznia 2012) ze stolicą w Budapeszcie dzielą się administracyjnie na 19 komitatów i 22 miasta na prawach komitatów. Największymi miastami poza stolicą są Debreczyn, Segedyn, Miszkolc oraz Pecz. Kraj sąsiaduje ze Słowacją, Ukrainą, Rumunią, Serbią, Chorwacją, Słowenią i Austrią.

Węgry zostały ogłoszone republiką o charakterze parlamentarno-gabinetowym w wyniku wyborów w 1990 roku. Na czele państwa stoi prezydent, którego funkcje pełni od maja 2012 roku János Áder.

Środowisko przyrodnicze

Węgry zajmują obszar 93 030 km². Niemal w całości położone są na obszarze Niziny (Kotliny) Panońskiej, zwanej też Niziną Węgierską, dzielącej się na Wielką i Małą Nizinę Węgierską. Stanowi ona około 70% powierzchni kraju. Do nizin zaliczany jest też charakteryzujący się pagórkowatą rzeźbą Kraj Zadunajski. Od północy i wschodu otaczane są one przez pasma karpackie (Średniogórze Północne), w których znajduje się najwyższy szczyt kraju Kékes (1014 m n.p.m.), od południa górami Mecsek, natomiast w części centralnej znajduje się Średniogórze Zadunajskie z największym w środkowej Europie jeziorem Balaton, wypełniającym rów tektoniczny.

W kraju panuje klimat kontynentalny umiarkowany ciepły. Średnie temperatury najcieplejszego miesiąca – lipca wynoszą ok. 22 stopni, natomiast w najchłodniejszym miesiącu – styczniu, wahają się od 3 stopni na zachodzie do -3 stopni na wschodzie (wzrost kontynentalizmu).

Fauna i flora Węgier jest typowa dla Europy Środkowej. Występuje jednak niewielki tylko udział roślinności iglastej przy znacznej ilości lasów liściastych dębowych i akacjowych. Charakterystyczna jest roślinność cieplejszych rejonów kontynentu – winorośl, drzewa morelowe, brzoskwiniowe, migdałowce czy figi, wykorzystujących bardzo żyzne gleby wulkaniczne. Węgry znane są z osobliwych słonych stepów, zwanych pusztą, porastaną przez roślinność typu nadmorskiego. Puszta jest typowa dla rejonu Wielkiej Niziny Węgierskiej. Kraj jest rajem dla ornitologów i miłośników ptactwa. Szczególnie ciekawe skupiska tych zwierząt znajdują się na mokradłach Hortobágy nad jeziorem Tisza. Dla ochrony przyrody utworzonych zostało dziewięć parków narodowych.

Przez Węgry przepływa, przecinając kraj z północy na południe, druga co do wielkości rzeka w Europie – Dunaj (Duna). Pomiędzy Budapesztem a Słowacją tworzy ona jedno z najciekawszych pod względem turystycznym punktów, Załom Dunaju. Druga co wielkości rzeką jest Cisa, płynąca z północnego wschodu na południowy zachód.

Historia i ludność

Kraj liczy 9 962 000 mieszkańców, wykazuje jednak ujemny przyrost naturalny. Węgrzy pochodzą od plemion Madziarów, przybyłych ok. IX w. z uralskich stepów. Ludność zamieszkująca pierwotnie obszar obecnych Węgier była ludnością słowiańską, jednak uległa najeźdźcom całkowicie. Traktat w Trianon oraz II wojna światowa przyczyniły się do ustalenia struktury narodowościowej. Najliczniejszą grupę spośród mniejszości narodowych w kraju stanowią Romowie (ok. 4%), Niemcy (ok. 2,6%), Serbowie (ok. 2%), a także Jasowie, Słowacy i Rumuni.

Religia

Zawirowania dziejowe miały znaczny wpływ na strukturę wyznaniową Węgrów. Katolicyzm był religią rządzących krajem w pewnym okresie czasu zaborców – Habsburgów.  Stanowi on jednak dominujące w kraju wyznanie, deklarowane przez niecałe 52% (rzymskokatolicy). Ponad 24% Węgrów deklaruje się jako ateiści, około 16% jako Kalwini, 3% to Luteranie. Węgrzy są otwarci w kwestii wyznania. Funkcjonuje kilka klasztorów buddyjskich oraz wioska wyznawców Kriszny.

Kultura i obyczaje

Język węgierski jest powszechnie uznawany za obcy i niezrozumiały. Fakt ten wypływa przede wszystkim ze skomplikowanej wymowy języka, należącego do grupy języków ugrofińskich.

Na terenie kraju wyróżnia się trzy regiony etnograficzne: region nizinny, o dominującej kulturze pasterskiej. Najbardziej znanym wytworem rękodzielniczym tego regionu jest ceramika. Region wyżynny znany jest z misternych, przepięknych haftów, natomiast region zadunajski, najbarwniejszy ze wszystkich, jest mieszaniną mniejszych podregionów, znajdujących się pod wpływem krajów sąsiadujących. Wyrabia się tam ceramikę, przedmioty z rogu i drewna oraz czerwono-czarne tkaniny w drobne wzory.

Jedną z oryginalnych tradycji ludowych jest ostatkowy busojarás, czyli pochód przebierańców w baranich i diabelskich maskach. W Zielone Świątki małe dziewczynki stają się zielonoświątkowymi królewnami w białych sukienkach i z wiankami na głowach. 25 kwietnia hucznie obchodzi się dzień św. Marka Buza Szentelo, wtedy też w wioskach tradycyjnie obchodzi się i święci się pola. Świętem zbiorów jest natomiast 20 sierpnia – dzień św. Stefana, patrona Węgier.

Mówiąc o Węgrzech nie można zapomnieć o charakterystycznej kuchni węgierskiej, określanej najczęściej jako bardzo pikantna, ze względu na powszechność ostrej papryki. Do najbardziej popularnych potraw zalicza się gulasz (gulyás), zupę rybną (halászlé), kiełbaski z miasta Gyula (gyulai kolbász) oraz wódkę morelowę z Kecskemét (kecskeméti barackpálinka). Kraj słynie także z wina. W Polsce najpopularniejszy jest białe wino, pochodzące z Tokaju. Z rejonu Egeru pochodzi czerwone wytrawne egri bikavér (bycza krew). W okolicach Gyöngyös, na stokach gór Mátra produkuje się wino, które związane jest z popularnym powiedzeniem:  Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki (węg. Lengyel, Magyar – két jó barát, együtt harcol, s issza borát).

Sztuka

Węgry znane są z muzyki ludowej, często jednak mylnie utożsamianej z muzyką cygańską, czego przykładem jest czardasz. Oryginalna muzyka węgierska ma brzmienie podobne do orientalnej, co z wynika z archaicznego (nierównego) rytmu i akcentu na pierwszą sylabę.

Do najwybitniejszych węgierskich twórców literatury zalicza się poetów romatycznych Sándora Petőfi i  Jánosa Arany, pisarza Mór Jókai oraz dramaturga, twórcę Bánk Ban (opera) Józsefa Katona. Znany  w Polsce  był także Ferenc Molnár, autor Chłopców z placu broni, a obecnie Imre Kertész, laureat literackiej Nagrody Nobla w 2002 roku.

Węgry słyną z pięknych zabytków architektury w stylu romańskim, gotyckim, a przede wszystkim – barokowym, sprowadzonym do kraju przez Habsburgów. Do najbardziej rozpoznawalnych obiektów należy gmach parlamentu w stylu eklektycznym projektu Imre Steindla.

[/tab_item]